(حقوق مدنی) نوعی از عقود احسان است (بعضی از فقهاء آنرا عقد نمی دانند )که با وقف از جهات ذیل فرق دارد:
1- ملک محبوس از مالکیت حبس کننده خارج نمیشود هرچند که برای حبس مدت معین نشود (و این را حبس مطلق گویند) در اینصورت مادام که عین باقی است نمیتوان از حبس عدول کرد مثلا اگر اتومبیلی را حبس کنند برای مدرسه ای و اتومبیل بعدا فرسوده شود و اوراق گردد مصالح اتومبیل ملک حابس خواهد بود وحال اینکه وقف چنین نیست.
2- میتوان برای حبس مدت معین نمود ولی در وقف نمیتوان مدت معین کرد. در این صورت مال محبوس پس از انقضاء مدت به ملکیت کامل مالک یا ورثه عودت می کند.
3- اگر حبس مالی کنند و مدت معین ننمایند به محض فوت حابس ملک جزء ترکه شده وحبس از بین میرود حبس باین معنی قسیم وقف وعمری و رقبی و سکنی است (ماده 41ببعد قانون مدنی) حبس کننده را حابس گویند و مال مورد حبس را محبوس نامند و کسیکه حبس بنفع او شده محبوس علیه نامیده میشود. ممکن است محبوس علیه شخصی حقیقی یا حقوقی باشد ویا شخص نباشد مانند حبس بنفع مدرسه یا مسجد. اختلاف وقف و حبس بطور اجمال در ماده 27 قانون ثبت 1310 و ماده 19 قانون اصلاح قانون مالیات برارث ونقل و انتقالات بلاعوض مصوب 23- 12- 35 دیده میشود. (حقوق جزا) سلب آزادی و اختیار نفس درمدت معین یا نامحدود بطوریکه در زمان آن، حالت انتظار ترخیص وجود نداشته باشد و اگر حالت انتظار وجود داشته باشد آنرا توقیف گویند نه حبس (ماده 108- 114 قانون ثبت و ماده 59 قانون تسریع محاکمات) گاهی بجای توقیف بغلط کلمه حبس بکار رفته است (ماده 743 دادرسی مدنی) (آئین دادرسی مدنی) سلب آزادی تن محکوم علیه که در مدتهای قانونی پس ازابلاغ حکم (یا ابلاغ اجرائیه ثبتی) طوعأ آنرا اجراء ننموده ودرموعد قانونی عرضحال اعسار بدادگاه صلاحیتدار تقدیم ننموده است این نوع حبس درقانون اسلام هم وجود دارد: لی الواجد یحل عقوبته و عرضه (حدیث)
