در چنین پروندهای باید ابتدا مبنای صدور حکم ازدواج مجدد مشخص شود. اگر دادگاه به استناد نشوز زوجه و صدور حکم الزام به تمکین و عدم اجرای آن اجازه ازدواج مجدد صادر کرده باشد، صرف ارائه شکایتهای کیفری یا اختلافات خانوادگی لزوماً موجب نقض رأی نخواهد شد؛ مگر اینکه زوجه بتواند ثابت کند عدم تمکین او موجه بوده است.
در مرحله تجدیدنظر، دفاعهای احتمالی زوجه میتواند بر محورهای زیر استوار باشد:
۱- اثبات موجه بودن عدم تمکین
مهمترین دفاع این است که عدم تمکین ناشی از خوف ضرر جانی، مالی یا شرافتی بوده است.
اگر زوجه بتواند با مدارکی مانند:
* گواهی پزشکی قانونی؛
* گزارشهای کلانتری؛
* پروندههای کیفری مربوط به تهدید، توهین، تخریب یا ضرب و جرح؛
* فایل صوتی تهدید (در صورت احراز اصالت)؛
* شهادت شهود؛
ثابت کند که حضور در منزل مشترک برای او همراه با خوف ضرر بوده، میتواند استدلال کند که خروج از منزل و عدم تمکین وی مشمول مقررات مربوط به خوف ضرر بوده و نشوز واقعی محقق نشده است.
۲- استناد به سوء رفتار زوج
اگر زوج به علت:
* تهدید،
* توهین،
* تخریب اموال،
* یا جرایم مرتبط با خشونت خانوادگی
تحت تعقیب قرار گرفته یا محکوم شده باشد، زوجه میتواند استدلال کند که دادگاه بدوی بدون توجه کافی به سوء رفتار زوج، صرفاً بر رأی تمکین تکیه کرده است.
البته صرف تشکیل پرونده کیفری کافی نیست و محکومیت قطعی ارزش اثباتی بیشتری دارد.
۳- بررسی اعتبار حکم تمکین
باید بررسی شود:
* آیا در زمان رسیدگی به دعوای تمکین، زوجه این دلایل را ارائه کرده بود؟
* آیا دادگاه تمکین نسبت به ادعای خوف ضرر رسیدگی کرده بود؟
* آیا حکم تمکین قطعی شده است؟
اگر حکم تمکین قطعی و اجرا نشده باشد، کار زوجه دشوارتر خواهد بود؛ زیرا دادگاه تجدیدنظر معمولاً آن را از مقدمات احراز نشوز تلقی میکند.
۴- ایراد به ارزیابی ادله توسط دادگاه بدوی
زوجه میتواند در تجدیدنظر اظهار کند که:
* دادگاه به گزارشهای کلانتری توجه نکرده است؛
* به گواهی پزشکی قانونی توجه کافی نشده است؛
* فایل صوتی تهدید بررسی کارشناسی نشده است؛
* سوابق کیفری زوج در تصمیمگیری لحاظ نشده است.
اگر این ادله در پرونده وجود داشته و دادگاه بدون استدلال از کنار آنها عبور کرده باشد، میتواند از جهات نقض رأی باشد.
۵- موضوع فرزندان
داشتن دو فرزند و پرداخت نفقه آنان به تنهایی مانع صدور اجازه ازدواج مجدد نیست؛ اما میتواند در مقام بیان وضعیت خانوادگی و آثار اجتماعی تصمیم دادگاه مطرح شود. از نظر حقوقی، محور اصلی همچنان احراز یا عدم احراز نشوز زوجه است.
نکته مهم
اگر برای جرایمی مانند تهدید، توهین یا ضرب و جرح، محکومیت قطعی زوج وجود داشته باشد، ارزش دفاعی آن بسیار بیشتر از صرف شکایت یا گزارش کلانتری است