سوال: شخصی ضمن عقد لازمی متعهد به نگهداری ایجاب فروش اپارتمان خود به قیمت معین میشود مثال سه ماه. در زمان اعتبار شرط شخص آپارتمان را به شخص ثالثی منتقل میکند پس از انتقال مخاطب ایجاب قبولی خود را اعلام مینماید. ایا عقدی منعقد شده است یا خیر؟
صرف تعهد فروشنده در ضمن یک عقد لازم به «نگهداری ایجاب فروش» برای مدت معین (مثلاً سه ماه)، بهخودیخود به معنای تحقق بیع یا انتقال مالکیت نیست؛ تحقق عقد بیع منوط به این است که ایجاب معتبر وجود داشته باشد و مخاطب آن در مدت اعتبار، قبول را با قصد انشا و بهنحو معتبر اعلام کند. بر این مبنا، اگر مخاطب در همان بازه زمانی قبول را اعلام کند و سایر شرایط صحت معامله هم فراهم باشد، از نظر تحلیلی میتوان انعقاد عقد بیع را قابل پذیرش دانست.
در عین حال، انتقال آپارتمان به شخص ثالث در مدت اعتبار تعهد، لزوماً بهخودیخود باعث بیاعتباری ایجاب قبلی شمرده نشده است، زیرا فروشنده طبق عقد لازم متعهد بوده از عدول نسبت به ایجاب خودداری کند. با این وجود، این وضعیت میتواند برای فروشنده مسئولیت قراردادی ایجاد کند و جدا از بحث «وقوع عقد»، موضوع مالکیت و قابلیت انتقال مورد معامله پس از انتقال به ثالث باید بهصورت مستقل بررسی شود.
نتیجه نهایی کاملاً به مفاد دقیق ایجاب، حدود تعهد فروشنده (اینکه دقیقاً چه چیزی را متعهد شده)، نحوه و زمان اعلام قبول، و نیز آثار حقوقی انتقال قبلی به ثالث بستگی دارد. به همین دلیل، حتی اگر از حیث نظری امکان وقوع عقد با قبول در مدت مقرر مطرح باشد، اینکه معامله قابل ترتیب اثر باشد یا تعارضها چگونه حل شود، نیازمند بررسی دقیق شرایط و اسناد هر دو قرارداد است.
سلام وقت بخیر، کاربر بزرگوار صرف تعهد فروشنده به نگهداری ایجاب به مدت سه ماه، به معنای انتقال مالکیت آپارتمان یا ایجاد عقد بیع نیست؛ بلکه فروشنده متعهد شده است که در مدت مقرر، ایجاب خود را حفظ کند و از عدول از آن خودداری نماید.مطابق ماده ۱۸۳ قانون مدنی، عقد زمانی محقق میشود که توافق ارادههای طرفین برای ایجاد تعهد یا آثار حقوقی موردنظر شکل بگیرد. همچنین، بر اساس ماده ۱۹۱ قانون مدنی، عقد با قصد انشا و ابراز ارادهای که بر آن دلالت کند، محقق میشود.در مسئله حاضر، باید میان دو موضوع تفکیک کرد. نخست، تعهد فروشنده به حفظ ایجاب و دوم، تحقق عقد بیع از طریق قبول مخاطب ایجاب.اگر فروشنده در مدت سهماهه، آپارتمان را به شخص ثالث منتقل کند، این انتقال لزوماً به معنای زوال ایجاب قبلی نیست؛ زیرا فروشنده به موجب عقد لازم، متعهد شده است که ایجاب خود را در مدت مقرر حفظ کند. بنابراین، اگر تعهد وی صرفاً ناظر بر خودداری از رجوع از ایجاب باشد و ایجاب نیز به نحو صحیح صادر شده و همچنان قابلیت قبول داشته باشد، انتقال آپارتمان به شخص ثالث، بهخودیخود موجب بیاعتباری ایجاب نخواهد شد.در نتیجه، اگر مخاطب ایجاب در مدت مقرر، قبول خود را به نحو معتبر اعلام کند و سایر شرایط صحت معامله نیز فراهم باشد، از نظر تحلیل حقوقی میتوان تحقق عقد بیع را پذیرفت؛ هرچند فروشنده پیشتر آپارتمان را به شخص ثالث منتقل کرده باشد. در این صورت، انتقال قبلی ممکن است موجب مسئولیت قراردادی فروشنده در برابر مخاطب ایجاب شود و مسائل مربوط به مالکیت و قابلیت انتقال مورد معامله نیز باید جداگانه بررسی شود.با این حال، باید توجه داشت که صرف تعهد به حفظ ایجاب، بهتنهایی برای اثبات انعقاد بیع کافی نیست و تحقق عقد به مفاد دقیق ایجاب، شرایط تعهد و نحوه اعلام قبول بستگی دارد. همچنین، اگر آپارتمان پیش از قبول به شخص ثالث منتقل شده باشد، آثار حقوقی معامله دوم و امکان ترتیب اثر دادن به قبول بعدی، نیازمند بررسی دقیق شرایط و مفادقراردادهاست.بنابراین، پاسخ نهایی این است که انتقال آپارتمان به شخص ثالث در مدت اعتبار تعهد، لزوماً مانع تحقق عقد بیع با مخاطب ایجاب نیست؛ اما انعقاد بیع نیز صرفاً از تعهد به حفظ ایجاب نتیجه نمیشود و باید شرایط تحقق عقد و آثار انتقال قبلی بهطور مستقل احراز شود.